Náttúruleg geislun

"Jónandi geislun" er hluti af náttúrulegu umhverfi okkar. Í bergi og jarðvegi eru geislavirk efni og utan úr geimnum berast einnig jónandi geislar. Í sérhverjum mannslíkama eru einnig geislavirk efni. Ein kjarntegund kalíns (K-40) er geislavirk. Þessi kjarntegund er visst hlutfall af náttúrulegu kalíni. Það þýðir ekki að reyna að draga úr styrk þess í mannslíkama með því að draga úr neyslu kalíns, því líkaminn leitast við að halda kalínstyrknum í jafnvægi. Minni neysla myndi einungis þýða minni losun þess úr líkamanum, styrkurinn héldist óbreyttur.

Það er því lítið hægt að gera til að hafa áhrif á flesta þætti náttúrulegrar geislunar. Helsta undantekning er geislavirka eðallofttegundin radon (Rn). Hún myndast jafnt og þétt í bergi og jarðvegi. Hún getur síðan borist upp og safnast fyrir í húsum, einkum kjöllurum. Íslenskt berg (og jarðvegur) er hins vegar mjög snautt af þeim efnum sem mynda þessa lofttegund. Áhrif hennar eru því óvenjulítil hér á landi.
  
Líffræðilegum áhrifum jónandi geislunar (í litlum skömmtum) er lýst með stærð sem kölluð er geislaálag og hefur eininguna sívert (skammstafað Sv). Áætlað er að náttúrulegt geislaálag sé að jafnaði um 2,4 mSv á ári (mSv er 1/1000 af Sv) sé miðað við alla jarðarbúa. Á Íslandi er áætlað meðalgeislaálag mun minna eða um 1,1 mSv á ári. Hér munar mest um hversu hið basíska íslenska berg er snautt af geislavirkni og þeim efnum sem mynda radon. Annars staðar á Norðurlöndum getur náttúrulegt geislaálag orðið mun meira vegna bergtegunda sem eru ríkar af geislavirkum efnum. Geislaálagið er þá mjög breytilegt eftir landsvæðum. Hér má sjá súlurit (pdf skjal) sem sýnir áætlað náttúrulegt geislaálag á Norðurlöndum og sundurliðun þess eftir uppsprettu.