Nauðsyn strangari löggjafar um ljósabekki í Evrópu

23.10.2007

Þekking á áhrifum útfjólublárar geislunar fer sífellt vaxandi. Í síðustu viku var haldin ráðstefna á vegum samtakanna Euroskin sem eru vísindasamtök sem beita sér fyrir fækkun húðkrabbameina (sjá www.euroskin.eu). Á ráðstefnunni voru lagðar fram tillögur sem beint var að löndum í Evrópu um notkun ljósabekkja. Margar þjóðir, þar á meðal Írar og Þjóðverjar, eru að undirbúa setningu löggjafar um ljósabekki og hafa mikinn áhuga á áratuga reynslu Norðulandaþjóða á þessu sviði.

Þó að það hafi lengi verið vitað að útfjólublá geislun væri áhættuþáttur í myndun húðkrabbameina er það ekki fyrr en nýlega sem vísindamenn hafa sett fram kenningar sem lýsa ferlinu sem leiðir til myndunar krabbameins. Geislunin sem um ræðir er sama geislunin og sú sem gefur brúnan húðlit (bæði UVA- og UVB- geislun).

Margir hafa talið að útfjólublá geislun í ljósabekkjum væri ekki umtalsverð í samanburði við geislun frá frá sólunni. Á ráðstefnunni var birt rannsókn þar sem reynt var að leggja mat á þetta. Niðurstaðan var sú að fólk sem býr í Evrópu, vinnur innivinnu og notar ljósabekki fái geislun af svipaðri stærðargráðu frá sólunni og frá ljósabekkjum. Hér á Íslandi þar sem sól er aldrei hátt á lofti er augljóst að ljósabekkjanotkun skiptir máli.

Í sameiginlegu áliti Norrænna geislavarnstofnana um ljósabekki sem birt var í febrúar 2005 eru ungmenni undir 18 ára aldri stranglega vöruð við að nota ljósabekki. Margar rannsóknir hafa sýnt að útfjólublá geislun á unga aldri getur verið afdrifarík fyrir fólk síðar á lífsleiðinni. Fólk með stóra og marga fæðingarbletti er mun líklegra en aðrir til að fá húðkrabbamein og sólbrunar í æsku fjölga fæðingarblettum. Erfitt hefur reynst að fá ungmenni til að draga úr ljósabekkjanotkun. Kannanir sýna að þótt ungmennum sé vel kunnugt um hættuna sem stafar af útfjólublárri geislun breyti það ekki hegðun þeirra varðandi ljósaböð.

Árlegar íslenskar kannanir sýna að ljósabekkjanotkun ungmenna er mjög mikil, sérstaklega meðal stúlkna. Átak sem beint var að fermingarbörnum dró úr notkun ungmenna á bekkjum en skoðanakannanir sem hafa síðar verið gerðar, gefa til kynna að notkunin sé aftur að færast í sama far.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins getur gert öryggiskröfur varðandi tæknilega útfærslu ljósabekkja sem seldir eru á Evrópska efnahagssvæðinu en hún hefur ekki vald til að setja lög um notkun tækja, t.d. um að unglingar megi ekki nota ljósabekki. Á Euroskin ráðstefnunni var reynt að ná samkomulagi um lágmarkskröfur sem lönd í Evrópu gætu innleitt, hvert með sínu móti, t.d. með lagasetningu eða með samkomulagi hagsmunaðila.

Þegar hafa nokkur lönd, t.d. Frakkar og Finnar, sett í lög bann við að ungmenni undir 18 ára aldri fari í ljósabekki. Önnur lönd, t.d. Írland, Svíþjóð og Skotland, íhuga slíka lagsetningu. Erfitt getur verið að framfylgja slíku banni, sérstaklega þar sem víðast hvar eru leyfðar sjálfvirkar ómannaðar ljósabekkjastofur.

Geislavarnir ríkisins leggjast eindregið gegn notkun ungmenna yngri en 18 ára á ljósabekkjum og munu áfram fylgjast náið með þróun þessara mála innan Evrópu.