Góður árangur í alþjóðlegum samanburði rannsóknastofa

3.2.2009

Geislavarnir ríkisins tóku gammagreiningu í notkun á rannsóknastofu sinni sumarið 1989. Þá var nauðsynlegt að geta metið styrk geislavirks úrfellis í íslenskum matvælum, m.a. vegna útflutnings. Sjónir beindust einkum að einni kjarntegund, sesín-137, því það var magn hennar sem gat haft takmarkandi áhrif á matvælaframleiðslu í ýmsum ríkjum Evrópu í kjölfar slyssins í Tjernóbýl 1986. Áhrif slyssins hér á landi voru hverfandi lítil, en það þurfti engu að síður að sýna fram á það með mælingum og Geislavarnir ríkisins hafa haldið áfram vöktun á styrk sesíns í umhverfi og meginmatvælum framleiddum hérlendis.

Á síðari árum hefur orðið sú þróun alþjóðlega að leggja æ meiri áherslu á viðbúnað og að rannsóknastofur geti glímt við að þekkja sér óþekktar kjartegundir í sýnum og meta magn þeirra. Geislavarnir ríkisins eru því að leggja meiri áherslu á þennan þátt, að geta greint sýni af óþekktri gerð með sem mestri nákvæmni. Þótt gammarófsmæling hvíli fræðilega á einföldum og traustum grunni, þá geta leynst ýmsar gildrur þegar meta á magn óþekktra efna.  Mismunandi geislar geta runnið saman í skynjaranum og eitt efni getur verið að umbreytast vegna geislavirkni í annað efni (jafnvel meðan á mælingu stendur).  Til þessa og ýmissa annarra þátta verður að taka tillit þegar niðurstöður mælinga eru túlkaðar.

Til þessa hafa Geislavarnir einkum notað eigin hugbúnað við túlkun mælinga á geislavirku sesíni og samkvæmt niðurstöðu samanburðarmælinga á fyrri árum, þá hefur það gefið góða raun.  Til að glíma við óþekkt efni þarf hins vegar aðra aðferð við túlkun og tók stofnunin því þátt í alþjóðlegri samanburðarprófun NPL síðast liðið haust til að kanna hversu vel hefði miðað.  Meðal þátttakenda voru helstu rannsóknastofur Evrópu á þessu sviði.  Niðurstöður voru kynntar í síðustu viku og af 78 rannsóknastofum sem tóku þátt, þá voru Geislavarnir ríkisins í hópi 12 bestu, þeirra sem greindu öll efni rétt.