Fundur v. samnings um örugga meðferð geislavirks úrgangs

26.5.2009

Samningurinn um örugga meðferð notaðs eldsneytis og um örugga meðferð geislavirks úrgangs (e. Joint Convention on the Safety of Spent Fuel Management and on the Safety of Radioactive Waste Management) var staðfestur af ríkisstjórn Íslands síðla árs 2005. Markmið samningsins er þríþætt:

• Að ná og viðhalda öryggi í allri meðferð á notuðu brennsluefni kjarnakljúfa og geislavirkum úrgangi um allan heim.
• Að tryggja fullnægjandi varnir gegn hættu sem frá slíkum efnum getur stafað.
• Að koma í veg fyrir og takmarka afleiðingar slysa vegna slíkra efna.

Samningurinn tekur ekki aðeins til úrgangs frá kjarniðnaði heldur til úrgangs vegna allrar notkunar geislavirkra efna, t.d. í læknisfræði og iðnaði. Öll ríki hafa því hag af því að samningnum sé framfylgt og hefur Alþjóða kjarnorkumálastofnunin (IAEA) lagt þunga áherslu á að sem flest ríki eigi aðild að samningnum, nú eru þau 49.

Samkvæmt ákvæðum samningsins á að halda fund aðildarríkja hans eigi sjaldnar en á þriggja ára fresti og þar á hvert ríki að leggja fram skýrslu um hvernig kröfur samningsins hafi verið uppfylltar. Sjö mánuðum fyrir hvern fund þurfa aðildarríki að leggja fram skýrslu um hvernig þau hafi staðið við ákvæði samningsins og eru skýrslurnar um leið gerðar aðgengilegar öðrum aðildarríkum. Önnur ríki hafa 4 mánuði til að rýna skýrsluna og leggja fram skriflegar fyrirspurnir. Þeim ber síðan að svara skriflega eigi síðar en mánuði fyrir upphaf fundar.

Á síðasta ári, þegar undirbúningur fundarins hófst, þá vísaði IAEA í skýrslu Íslands frá 2006 sem fyrirmynd fyrir þau ríki sem ekki nýta kjarnorku. Með þessu vildi stofnunin árétta gildi samningsins fyrir öll aðildarríki, óháð því hversu mikil eða lítil notkun þeirra væri á kjarnorku og geislavirkum efnum (sjá frétt Geislavarna ríkisins frá 15. 9. 2008).

Á fundinum var einnig fjallað um mörg mál sem tengjast ekki notkun kjarnorku og sem skipta máli fyrir Ísland, t.d. skimun eftir geislavirkum efnum á landamærum og nauðsyn þess að verjast því að geislavirk efni fari með brotajárni í málmbræðslu (sem getur leitt af sér mjög háar skaðabótakröfur). Stefna Geislavarna ríkisins hefur verið að geislavirkum efnum sé skilað til upprunalands og á fundinum var rætt við fulltrúa grannríkja um samstarf í þeim tilvikum þar sem erfiðleikar á slíkum skilum koma upp.