Fréttir
Lágur styrkur náttúrulegra geislavirkra efna í gosösku
Skömmu eftir upphaf gossins í Eyjafjallajökli tóku ađ berast fyrirspurnir til Geislavarna ríkisins frá erlendum systurstofnunum um magn náttúrulegra geislavirkra efna í gosöskunni. Út frá jarđfrćđilegum upplýsingum mátti strax álykta ađ styrkurinn vćri lítill. Ţetta var síđan stađfest međ mćlingum á öskusýni. Ţessum niđurstöđum var dreift til erlendra stofnana í síđustu viku, enda er brýnt ađ efla sem fyrst skilning á öskunni og dreifingu hennar.
Geislavirk efni eru ekki bara sköpuđ af mönnum, ţau eru einnig hluti af náttúrulegu umhverfi okkar. Ţau er ađ finna í bergi og jarđvegi, ţađ fer ţó eftir bergtegundum hversu mikill styrkur ţeirra er. Basalt, eins og er ríkjandi hérlendis, er mjög snautt af geislavirkum efnum, í flestum öđrum bergtegundum er styrkur efnanna meiri, t.d. í graníti.
Í mörgum löndum er fylgst náiđ međ geislavirkni í umhverfinu, ţar á međal í svifryki. Örfín eldfjallaaska getur borist langar leiđir sem svifryk og ef askan inniheldur tiltölulega mikiđ af náttúrulegum geislavirkum efnum, ţá getur ţađ leitt til mćlanlegrar hćkkunar á geislavirkni í svifryki. Ţótt ţetta sé ekki heilsufarslegt vandamál, ţá eru ýmsar ástćđur fyrir ţví ađ ríki vilja vita hversu mikiđ magn geislavirkra efna er í öskunni:
- Til ađ leggja tölulegt mat á heilsufarsáhćttu og sýna fram á ađ hún sé hverfandi.
- Til ađ ţekkja ţessa uppsprettu geislavirkni sem best og geta leiđrétt mćlingar sínar međ tilliti til hennar. Ţar međ er hćgt ađ fylgjast betur međ öđrum hugsanlegum uppsprettum geislavirkni í umhverfinu (ţetta er mikilvćgt til ađ ná sem mestri nćmni í vöktuninni).
- Vísindalegt gildi. Mćlingar á geislavirkni í svifryki geta veitt ýmsar upplýsingar um losun efna viđ eldgos og hreyfingar svifryks í lofthjúpnum. Betri ţekking á svifrykinu er einnig nauđsynleg undirstađa betra mats á hugsanlegum áhrifum ţess á flugöryggi.
Viđ upphaf gossins höfđu Geislavarnir ríkisins samband viđ Jarđvísindastofnun Háskólans og fengu mat á hversu mikiđ af náttúrulegum geislavirkum efnum mćtti búast viđ í öskunni út frá ţví hvers konar kviku var ţarna um ađ rćđa. Stofnunin lét einnig Geislavörnum góđfúslega í té sýni af ösku til mćlinga. Greining á öskunni stađfesti matiđ, styrkur geislavirkra efna í öskunni er lítill og engu meiri en er ađ finna í venjulegum jarđvegi. Ţessi niđurstađa var kynnt erlendum samstarfsstofnunum í síđustu viku, einnig var vísađ í niđurstöđur sem Jarđvísindastofnun hefur birt og t.d. upplýsingar um mćlingar á dreifingu kornastćrđar sem voru gerđar af Nýsköpunarmiđstöđ Íslands fyrir Umhverfisstofnun.
Dreifing vísindalegra upplýsinga um öskuna mćltist vel fyrir hjá erlendum stofnunum og Geislavarnir hafa í kjölfariđ fengiđ ýmsar fyrirspurnir. Dćmi um rannsókn á ösku frá Íslandi hjá einni stofnun sem hafđi samband viđ Geislavarnir:
Vonandi leiđa ţessar rannsóknir til aukins skilnings á öskunni og dreifingu hennar, t.d. ţannig ađ verđi unnt í framtíđinni ađ hafa markvissari öryggisviđbrögđ vegna flugsamgangna komi til eldgoss.
