Aukning tölvusneiðmyndarannsókna veldur áhyggjum Norrænna geislavarnastofnana

16.1.2012

Tölvusneiðmyndarannsóknir valda mun hærra geislaálagi sjúklinga, en almennar röntgenrannsóknir. Á Norðurlöndunum hefur fjöldi tölvusneiðmyndarannsókna aukist verulega á síðustu 20 árum og valda þær nú 50-80% af geislaálagi íbúa Norðurlanda vegna læknisfræðilegrar myndgreiningar. Á Íslandi er það um 74 % af geislaálaginu samkvæmt skýrslu Geislavarna frá 2011, sjá skýrslu GR 11:02.

Tölvusneiðmyndarannsóknum á börnum hefur einnig fjölgað verulega. Börn eru viðkvæmari fyrir geislun en fullorðnir og því þarf að gæta enn frekar að réttlætingu hverrar rannsóknar þegar þau eiga í hlut.
Það hefur komið í ljós að tölvusneiðmyndarannsóknir, eins og aðrar röntgenrannsóknir, eru ofnotaðar. Það hefur í för með sér óþarfa kostnað fyrir samfélagið, óþarfa vinnuálag fyrir starfsfólk og óþarfa geislun á sjúklinginn. Einnig eru dæmi um að uppsafnað geislaálag sjúklings geti orðið mjög hátt þegar hann fer í margar rannsóknir.

Meiri áhersla á réttlætingu og bestun rannsókna.

Grundvallareglur geislavarna eru réttlæting og bestun. Með réttlætingu er reynt að tryggja að gagnsemi af notkun geislunar sé meiri en hugsanleg skaðsemi hennar. Réttlæting felur m.a. í sér að röntgenrannsóknir séu eingöngu framkvæmdar þegar þær eru líklegar til þess að hafa jákvæð áhrif á heilsu sjúklinga. Með bestun er reynt að tryggja að öll geislun á fólk sé eins lítil og unnt er með tilliti til tilgangs geislunarinnar. Bestun felur m.a. í sér að við röntgenrannsóknir sé geislun á sjúkling ekki meiri en nauðsyn krefur.

Norrænu geislavarnastofnanirnar hvetja allar myndgreiningardeildir á Norðurlöndunum til að leggja meiri áherslu á bestun rannsókna og sérstaklega að tryggja að réttlæting rannsókna sé til staðar. Það hefur lengi verið vitað að besta leiðin til þess að lækka geislaálag vegna tölvusneiðmyndarannsókna er að fækka óþarfa rannsóknum og að nýta betur upplýsingar úr fyrri rannsóknum.

Þrjár megináherslur

Við réttlætingu röntgenrannsókna leggja norrænu geislavarnastofnanirnar áherslu á eftirfarandi þrjá þætti, vitund (e. awareness) um áhættu vegna geislunar; viðeigandi (e. appropriateness) til að tryggja að sjúklingar sem sendir eru í röntgenrannsóknir þurfi raunverulega á þeim að halda; og endurskoðun (e. audit) til að meta gæði og skilvirkni tilvísana og rannsókna

Tilvísanir:

Hér má lesa yfirlýsingu Norrænu geislavarnastofnana

Sameiginleg fréttatilkynning á ensku

Fréttir á GR um tengt efni:

10.1.2012 : Aukið samstarf Samtaka evrópskra geislavarnastofnana við framleiðendur tölvusneiðmyndatækja.

23.6.2011 : Geislaálag sjúklinga vegna röntgenrannsókna

13.08.2010 : Fjöldi myndgreiningarannsóknir á Íslandi árið 2008

16. janúar 2012  - GE